Toekomstschok
De Liminale Jaren & De Mechanica van Collectieve Cultuurschok
Het zijn verwarrende tijden. Klimaatverandering, ineenstortende biodiversiteit, opkomst van kunstmatige intelligentie en de erosie van de democratische rechtstaat – om maar wat topics te benoemen die het nieuws de laatste jaren in hun greep houden. Dit is een keynote van Studio Monnik. Krijg met behulp van historische context, grip op de toekomst in deze tijden van onbegrijpelijk grote technologische ontwikkelingen.
Terugkijkend zal men het misschien een overgangsfase noemen. Dat is ook wat liminaal betekend; overgangsfase, tussentijd of schemerzone. Maar dat is terugkijkend. De term doet geen recht aan de gevoelens van onheil, angst en radeloosheid waar veel mensen nu onder gebukt gaan. Velen ervaren onze tijd dan ook niet als een overgangsfase. Eerder als een eindtijd. Een tijd zonder vertrouwen, waarin de vaste grond onder je voeten is weggevallen en hoop dun gezaaid is. Dit is niet vreemd. We leven in een tijd waarin de vertrouwdheden van oude wereld wegvallen, terwijl die van een nieuwe wereld nog ver uit zicht lijken te liggen.
Grote sociale en maatschappelijke overgangsfases worden gekenmerkt door wat men ook wel futureshock noemt – toekomstschok dus, een vorm van cultuurschok. En iedereen die wel eens een paar jaar in een andere cultuur heeft gewoond en gewerkt weet hoe emotioneel ontregeld cultuurschok is. Tijdens cultuurschok kom je erachter dat de sociale en maatschappelijke instituties en rolpatronen, waar je altijd blind en zonder na te denken op kon vertrouwen, opeens wegvallen. En met het wegvallen van die instituties en rolpatronen valt ook je vertrouwen in je (nieuwe) medemens weg. Want deze instituties en rolpatronen belichamen de collectieve waarden in een samenleving. Als deze opeens wegvallen zijn gevoelens van waardeloosheid en wantrouwen niet ongewoon. Sterker nog, ze zijn bijna gegarandeerd. Zo ook bij futureshock. Bij futureshock ga je alleen niet naar een andere cultuur toe, maar komt een andere toekomstige cultuur naar jou toe.
We doorleven nu een collectieve toekomstschok. Maar welke cultuur laten we nu eigenlijk achter ons en welke toekomstige cultuur komt er dan naar ons toe? En hoe zien de instituties en rolpatronen van de toekomst er dan uit?
